Badania wyjaśniające mechanizm odpowiedzialny za rozmieszczenie mitochondriów w komórkach nerwowych oraz rolę białka Milton w prawidłowym transporcie mitochondriów do zakończeń aksonalnych/połączeń synaptycznych

Model badawczy: fotoreceptory oka mutantów muszki owocowej, Drosophila melanogaster, z mutacją milton (milt¹⁸⁶ i milt⁹²). W fotoreceptorach mutantów milton, mitochondria nie są transportowane do zakończeń nerwowych, jak w fotoreceptorach szczepu kontrolnego (rycina, gwiazdka), lecz gromadzą się w ciałach komórkowych.

Stowers RS, Megeath LJ, Górska-Andrzejak J, Meinertzhagen IA, Schwarz TL. Axonal transport of mitochondria to synapses depends on milton, a novel Drosophila protein. Neuron. 2002 Dec 19;36(6):1063-77. doi: 10.1016/s0896-6273(02)01094-2. PMID: 12495622. (IF = 16,9; 500 cytacji) 

Górska-Andrzejak J, Stowers RS, Borycz J, Kostyleva R, Schwarz TL, Meinertzhagen IA. Mitochondria are redistributed in Drosophila photoreceptors lacking milton, a kinesin-associated protein. J Comp Neurol. 2003 Sep 1;463(4):372-88. doi: 10.1002/cne.10750. PMID: 12836173. (71 cytacji)

Badania opisujące dobową rytmikę zmian strukturalnych interneuronów pierwszego neuropilu wzrokowego D. melanogaster, tzw. komórek monopolarnych L2

Model badawczy: układ wzrokowy transgenicznego szczepu D. melanogaster, u którego wywołano ekspresję białka zielonej fluorescencji (GFP) w neuronach L2 (rycina) z użyciem systemu UAS-Gal4. Wizualizacja GFP-pozytywnych komórek L2 w różnych porach doby z pomocą mikroskopii konfokalnej wykazała dobowe zmiany w morfologii ich dendrytów i jąder komórkowych (oprócz wcześniej odkrytych, z użyciem mikroskopii elektronowej, dobowych zmian wielkości ich aksonów, Pyza & Meinertzhagen, 1999).

Badania wykazujące dobowe oscylacje poziomu ekspresji pompy sodowo-potasowej w komórkach glejowych płatów wzrokowych D. melanogaster oraz ich kontrolę przez zegar biologiczny

Model badawczy: płaty wzrokowe D. melanogaster szczepu dzikiego, mutantów i szczepów transgenicznych, w których ekspresja β-podjednostki pompy sodowo-potasowej, kodowana przez gen Nrv2, została wyznakowana GFP (rycina). Zmiany w poziomie ekspresji Na⁺/K⁺-ATPazy w ciągu doby mogą odzwierciedlać dobowe zmiany aktywności płatów wzrokowych i pozostałej części mózgu tego owada.

Górska-Andrzejak J, Salvaterra PM, Meinertzhagen IA, Krzeptowski W, Görlich A, Pyza E. Cyclical expression of Na⁺/K⁺-ATPase in the visual system of Drosophila melanogaster. J Insect Physiol. 2009 May;55(5):459-68. doi: 10.1016/j.jinsphys.2009.02.003. (35 cytacji) 

Badania wykazujące okołodobową rytmikę zmian poziomu ekspresji białka presynaptycznego Bruchpilot (BRP) w pierwszym neuropilu wzrokowym D. melanogaster oraz wpływ komórek glejowych na tę rytmikę

Model badawczy: układ wzrokowy dzikiego szczepu D. melanogaster, a także mutantów zegara biologicznego i szczepów transgenicznych z wyciszoną ekspresją genów zegarowych w fotoreceptorach lub komórkach glejowych. Wzór ekspresji BRP w kartuszach optycznych pierwszego neuropilu wzrokowego (rycina, fioletowy) badano także z wykorzystaniem szczepów, których fotoreceptory wyznakowano reporterowym GFP (rycina, zielony).

Badania wykazujące zróżnicowany poziom ekspresji genu zegarowego per w różnych typach komórek glejowych (peryferycznych zegarów glejowych, rycina-zielony) płatów wzrokowych D. melanogaster i wpływ na poziom tej ekspresji PDF-pozytywnych neuronów głównego zegara biologicznego (rycina-fioletowy)

• Górska-Andrzejak J, Chwastek EM, Walkowicz L, Witek K. On Variations in the Level of PER in Glial Clocks of Drosophila Optic Lobe and Its Negative Regulation by PDF Signaling. Front Physiol. 2018 Mar 19;9:230. doi: 10.3389/fphys.2018.00230. PMID: 29615925; PMCID: PMC5868474.
• Krzeptowski W, Walkowicz L, Płonczyńska A, Górska-Andrzejak J. Different Levels of Expression of the Clock Protein PER and the Glial Marker REPO in Ensheathing and Astrocyte-Like Glia of the Distal Medulla of Drosophila Optic Lobe. Front Physiol. 2018 Apr 11;9:361. doi: 10.3389/fphys.2018.00361. PMID: 29695973; PMCID: PMC5904279.

Badania pokazujące negatywny wpływ dużych oraz małych dawek akrylamidu w pokarmie na okołodobową rytmikę i zegar biologiczny Drosophila melanogaster

Górska-Andrzejak J, Widacha L, Wadowski R, Mitka M, Tylko G. Dietary acrylamide disrupts the functioning of the biological clock. J Hazard Mater. 2024 Sep 5;476:134912. doi: 10.1016/j.jhazmat.2024.134912. Epub 2024 Jun 13. PMID: 38909469. (IF = 11,9)

Badania nad wpływem akrylamidu w pokarmie na okołodobową rytmikę i zegar biologiczny Drosophila melanogaster

Badamy:

Badania nad dobową i okołodobową komunikacją egzosomalną w mózgu D. melanogaster

Badamy: 
a) wzór ekspresji tetraspaniny CD63 (znakowanej przez GFP; CD63-GFP, rycina), która jest uznawana za marker egzosomów, w neuronach i komórkach glejowych transgenicznych szczepów D. melanogaster
b) dobowy i okołodobowy wzór aktywności lokomotorycznej transgenicznych szczepów D. melanogaster, u których wyciszono ekspresję endogennych tetraspanin, Tsp42Ee i Tsp42Eg w neuronach lub komórkach glejowych.

Badania nad rolą gleju w rozwoju oka D. melanogaster

Badamy rolę białka Nrv2 i wykazujących jego ekspresję komórek glejowych (rycina- zielony) w odnajdywaniu drogi do mózgu przez wzrastające wypustki komórek fotoreceptorowych (rycina-fioletowy) rozwijającego się oka D. melanogaster.

Współpraca: udział w badaniach dr hab. Edyty Fiałkowskiej i dr hab. Agnieszki Pajdak-Stós (Instytut Nauk o Środowisku, Uniwersytet Jagielloński) nad biologią drapieżnego grzyba Zoophagus insidians (Zoopagomycota)

Grzyb ten (rycina) jest naturalnym wrogiem wrotków, które łapie (strzałka) za pomocą rozmieszczonych wzdłóż grzybni pułapek (grot strzałki).

Fiałkowska E., Górska-Andrzejak J., Pajdak-Stós A. (2023). The role of environmental factors in the conidiation of the predacious rotiferovorous fungus Zoophagus insidians (Zoopagomycota). Fungal Ecology, 61: 101197. doi: 10.1016/j.funeco.2022.101197

1. Teoretyczne prace licencjackie dotyczące: a) zegara biologicznego i rytmiki okołodobowej, b) wybranych aspektów rozwoju układu nerwowego, c) wpływu zawartego w pokarmie akrylamidu lun innych związków na zegar biologiczny  
2. Doświadczalne prace licencjackie  dotyczące: a) zegara biologicznego i rytmiki okołodobowej, b) rozwoju układu wzrokowego Drosophila, c) wpływu zawartego w pokarmie akrylamidu na zegar biologiczny  
3. Prace magisterskie dotyczące: a) rytmów okołodobowych w układzie wzrokowym Drosophila melanogaster i/lub roli komórek glejowych w tej rytmice, b) wpływu zawartego w pokarmie akrylamidu na zegar biologiczny, zwłaszcza na uwalnianie neuropeptydu PDF

Call for Participation in Research Topic:

Drosophila: A Gateway to Understanding Human Development and Disease

(Primary journal: Frontiers in Cell and Developmental Biology – Morphogenesis and Patterning)

We invite researchers to contribute to this exciting Research Topic exploring how Drosophila melanogaster serves as a powerful model for uncovering mechanisms of human development and disease.

This collection aims to highlight cutting-edge studies in areas such as:

• Developmental biology and morphogenesis
• Genetic and molecular pathways underlying disease
• Translational insights from Drosophila to human health

Important Dates:

• Submit manuscript summary by: 27 February 2026
• Submit full article by: 30 May 2026

Join us in advancing knowledge and fostering collaboration in developmental biology and disease modeling!

For more details and submission guidelines, visit this site.